Isıl Genleşme (Çalışma) Payı Nedir? Polikarbon Montajında Neden Kritiktir?

Polikarbonat, termoplastik bir malzemedir ve diğer birçok yapı malzemesine kıyasla sıcaklık değişimlerine karşı daha duyarlıdır. Isıl genleşme (çalışma) payı, sıcaklık artışıyla genleşen veya sıcaklık düşüşüyle büzülen polikarbon levhaların, herhangi bir gerilime maruz kalmadan serbestçe hareket edebilmesi için bırakılan hayati boşluktur.

Özellikle Türkiye gibi yazın kavurucu sıcakların, kışın ise dondurucu soğukların yaşandığı coğrafyalarda, malzemenin gündüz ve gece arasındaki sıcaklık farklarından etkilenmesi kaçınılmazdır. Polikarbon levhaların genleşme katsayısı oldukça yüksektir (yaklaşık 0.065 mm/m°C). Bu oran, örneğin cam veya çeliğe göre çok daha fazladır. Eğer levha, sabitlendiği alüminyum veya çelik profillerin içine sıfıra sıfır (boşluksuz) monte edilirse, genleştiğinde gidecek yer bulamaz ve malzeme kendi içinde büyük bir iç gerilim oluşturur.

Bu iç gerilim; vidaların etrafında mikro çatlakların başlamasına, levhanın yüzeyinde gözle görülür dalgalanmalar (bombeleşme) oluşmasına ve kış aylarında büzülme gerçekleştiğinde bağlantı noktalarından kurtulup su sızıntılarına neden olmasına yol açar. Bu nedenle, projenin büyüklüğü ne olursa olsun, hesaplanmış bir çalışma payı bırakmak, uygulamanın başarısı için tartışılmaz bir zorunluluktur.

Polikarbon levhalarda çalışma payını hesaplarken temel kural, levhanın hem enine hem de boyuna ne kadar uzayabileceğini öngörmektir. Standart bir kural olarak, polikarbonat levhalar için her 1 metrelik uzunluk başına en az 3 ila 4 milimetre genleşme payı bırakılmalıdır.

Örneğin; 6 metre uzunluğunda bir polikarbon levha monte edecekseniz, levhanın toplam genleşme potansiyeli (6 m x 4 mm) yaklaşık 24 milimetredir. Bu 24 mm'lik hareket payının sağlanabilmesi için hem alt-üst birleşim profillerinde yeterli boşluk bulunmalı hem de levhanın içerisinden geçen vidaların delikleri bu hareketi tolere edecek kadar geniş açılmalıdır.

Vida Deliklerinde Genleşme Payı

Yapılan en yaygın montaj hatalarından biri, vidayı doğrudan levhayı delerek profiline sabitlemektir. Vida deliğinin çapı, vidanın kendi çapından mutlaka daha geniş olmalıdır. Eğer 5 mm çapında bir vida kullanıyorsanız, polikarbon levha üzerindeki delik en az 8-10 mm çapında olmalıdır. Bu genişlik, levhanın vida etrafında serbestçe hareket etmesini sağlar. Vida başının veya pulun bu geniş deliği kapatıp su yalıtımı sağlaması için EPDM contalı büyük pullar veya semer adı verilen aparatlar kullanılmalıdır.

Alüminyum polikarbon birleşim profilleri (alt-üst çıtalı sistemler) veya polikarbonat U ve H profilleri kullanılırken, levha profilin içine sonuna kadar dayanmamalıdır. Profil kanalının dibinde her zaman en az 5 mm'lik bir boşluk kalmalıdır.

Silikon kullanımına da çok dikkat edilmelidir. Polikarbon levhaları sabitlemek veya sızdırmazlık sağlamak amacıyla sıradan, asidik silikonlar kullanılamaz. Asidik (asetik) silikonlar malzemenin kimyasal yapısını bozarak kırılganlaşmasına yol açar. Mutlaka nötr silikon veya polikarbon uyumlu poliüretan mastikler tercih edilmelidir. Ancak silikon uygulandığında dahi, silikonun malzemenin hareketini tamamen kilitlememesine, esnek bir bağ oluşturmasına özen gösterilmelidir.